De 14-jarige Jeroen* werd zonder dat zijn ouders dat door hadden via internet misleid en gemanipuleerd om dingen te doen die hij eigenlijk niet wilde. OUDERS & COO sprak met moeder Monique.

“Het begon toen Jeroen net 14 was. Hij ontdekte dat hij homoseksuele gevoelens had en daar worstelde hij erg mee. Het paste niet in het stoere beeld dat hij van zichzelf had. Hoewel we wel eens gedacht hebben dat hij ‘anders’ was, kregen we geen signalen dat hij zich aangetrokken voelde tot jongens. Hij leek, in tegenstelling tot zijn broer en zus op die leeftijd, totaal niet bezig met verliefdheid of relaties. Op zich waren we daar wel blij mee, tenslotte was hij nog heel jong.
Naast voorlichting over de ‘technische kant’, spraken we met onze kinderen over de relationele kant van seksualiteit, zodra ze interesse kregen in het andere geslacht. We hadden het over het hebben van een relatie, hoe je als jongen meisjes hoort te behandelen en hoe je als meisje bijvoorbeeld met groepsdruk omgaat. Over homoseksualiteit werd openlijk en respectvol gesproken: iemand in de familie is homo en dat werd ook gewoon benoemd.
Achteraf bleek dus dat Jeroen wel degelijk met seksualiteit bezig was, maar hij hield het bewust bij ons weg. Als ouders hebben we onszelf dat later enorm verweten, al geeft Jeroen aan dat hij het op dat moment toch niet met ons had willen delen: hij vond het zelf al zo moeilijk.

Jeroen was - en is - een ondernemend kind. Wil hij iets weten, dan zoekt hij het uit. Ook sleutelt hij aan van alles, ook computers. Hij spaarde op zijn 12de zelf een computer bij elkaar die hij op zijn kamer zette. Daar zagen we geen kwaad in: vijf jaar geleden waren de gevaren van internet nog niet zo bekend, dat kwam pas later. Natuurlijk hielden we het wel in de gaten: hij mocht geen webcam en wij mochten hem onaangekondigd controleren door op allerlei momenten binnen te lopen. Maar deden we dat, dan klikte hij - zonder dat wij het doorhadden – bepaalde sites weg.
Internet was voor Jeroen de manier om informatie te vinden en lotgenoten te zoeken. Sites als gay.com en gay.nl zijn normale sites, vergelijkbaar met een profielensite als Hyves. Hier ontmoeten jonge homoseksuelen elkaar. Jeroen leerde er jongens kennen met dezelfde gevoelens en dat had hij nodig om het te kunnen accepteren. Op een van hen werd hij verliefd. Maar elkaar ontmoeten kon niet in ons dorp, dat zou vragen oproepen.

Een man van achter in de 50, die deed alsof hij 20 jaar jonger was, speelde in op de kwetsbaarheid en onzekerheid van deze jongens. Door zichzelf op te werpen als vriend en vaderfiguur, won hij allereerst hun vertrouwen. Hij maakte opmerkingen als: ‘Ik weet precies wat je bedoelt, ik heb ook in een situatie gezeten waarbij je elkaar wilt ontmoeten maar niet weet waar en hoe’.
Daarna bood hij hen een ontmoetingsplek: zijn flat. Hij haalde ze overdag op en regelde een smoes voor school. Jeroen heeft in de periode dat dit speelde 18 keer 75 minuten gespijbeld. De school wist van niets, een goed werkend spijbelbeleid was er nog niet. Terwijl Jeroen - brugklasser van het tweetalig gymnasium – aan het eind van het eerste jaar naar de havo moest overstappen. Alhoewel hij zijn middelbare school heel gemotiveerd begon, kreeg hij steeds minder interesse in school. Hij kreeg gedragsproblemen: hij kon druk en boos zijn, maar ook verdrietig. Hij had veel moeite met autoriteit: moest hij van de leerkracht iets doen, dan ging hij er overdreven heftig tegenin. We hebben heel wat gesprekken op school gehad. Wij – en school – dachten dat het een versterkte puberteit was, waarbij groepsdruk een rol speelde. Of misschien had hij problemen met alcohol of drugs. Daar denk je als ouder in deze tijd toch snel aan. We spraken er veel met hem over, stelden regels op probeerden hem in de gaten te houden. Regelmatig liepen we een rondje door het dorp om te kijken of hij misschien stiekem ergens met vrienden zat te roken of drinken; misschien kon dat verklaren waarom hij zo anders deed. Maar natuurlijk was hij daar nooit, hij was immers opgehaald. Als wij hem dan belden om te vragen waar hij was, dan bracht die man hem meteen thuis. En hij had altijd een ‘geldig excuus’. We wisten dat er iets niet klopte, maar konden er de vinger niet achter krijgen wat precies. En we hadden absoluut geen idee dat er zo iets ergs achter zou zitten.

Dat deze man in werkelijkheid ouder was dan hij in zijn profiel had aangegeven, gaf Jeroen wel het gevoel dat er iets niet klopte. Maar voor de jongens werd dat gevoel overstemd door het plezierige gevoel om eindelijk ‘lotgenoten’ te ontmoeten. Maar beetje bij beetje veranderde de situatie: deze man ging hen manipuleren, bedreigen en daarmee in een positie brengen waar ze niet meer uit konden. Hij liet hen alcohol drinken. Zonder dat ze het wisten, maakte hij foto’s van hen. Daardoor werden ze chantabel. Na vier, vijf ontmoetingen gaf hij hen geld voor de bus zodat ze ook naar hem toe konden komen en kregen ze telefoonkaarten met opmerkingen als: ‘Ook niet leuk van je ouders dat je zo weinig zakgeld krijgt’. Met zakgeld gingen wij bewust om: we vinden het belangrijk dat onze kinderen met geld leren omgaan.
Deze man kocht dingen voor hen: Jeroen kreeg van hem een webcam (die hij van ons dus niet mocht hebben). Eén keer had hij die laten slingeren. Zijn smoes was dat deze van een vriend was. Ook ging hij roken: we vonden een slof sigaretten op zijn kamer. Jeroen had een vriend gevraagd ons te vertellen dat die van hem waren. Ik heb die vriend toen nog uitgefoeterd. Al deze smoesjes kreeg hij kant-en-klaar van deze man.
Na verloop van tijd veranderde de toon weer en speelde hij in op schuldgevoelens: “Joh, ik geef je toch een telefoonkaart en ik haal je helemaal op, dan kun jij dat toch voor mij doen?’ Hij wilde ook dat ze via de computer andere jongens lokten. Er speelden zich dingen af die je niet wilt weten. Gelukkig heeft Jeroen met smoesjes veel kunnen afhouden. Veel andere jongens is dat niet gelukt bleek later.

Wat me zo’n machteloos gevoel geeft, is dat hij Jeroen ervan weerhouden heeft om zijn gevoelens met ons te delen. Hij zei: “De meeste vaders hebben er moeite mee dat hun zoon homo is, je ouders zullen teleurgesteld in je zijn...’. Terwijl bij ons juist alles bespreekbaar is. Daarom duurde het – na de eerste ontmoeting - vijf maanden voor hij vertelde van zijn homoseksualiteit. Ik was enorm opgelucht, want hoe kon hij denken dat wij dat erg zouden vinden? We dachten dat dat ook de verklaring van zijn gedrag van het afgelopen tijd was.
Twee weken later stond er een politieagent bij ons op de stoep, en werden wij - en Jeroen - geconfronteerd met de misdaden en valse bedoelingen van deze man. Hij was ook al eens eerder veroordeeld. Het daaropvolgende half jaar werd steeds duidelijker hoeveel jongens erbij betrokken waren: in totaal tientallen. En Jeroen kreeg door alle informatie via de rechercheurs pas echt door hoe deze man hem en de andere jongens misbruikt heeft. Er volgde een rechtzaak en de man kreeg gevangenisstraf en tbs. Jeroen was boos en verdrietig en hij voelde zich stom en letterlijk waardeloos. Hij dacht mensenkennis te hebben, maar voelde zich nu zo belazerd en verraden.

De situatie heeft ons hele gezin omver getrokken. Via Slachtofferhulp kregen we steun; met het hele gezin, ook Jeroen’s oudere broer en zus, zijn we naar de rechtzaak geweest. Dat neemt niet weg dat er iets kapot is. Voordat wij de kans kregen om dat gesprek over relaties te voeren, heeft Jeroen dingen gezien en gehoord die hij op zijn leeftijd nog niet had moeten meemaken. Iemand heeft zijn onschuld afgepakt en daarvoor hadden we hem willen waarschuwen, maar die kans hebben we niet gehad. Daar hebben we het heel moeilijk mee. We wisten ook dat Jeroens gedrag niet oké was, waarom zagen we geen signalen, waarom is hij niet naar ons toe gekomen? Naast schuldgevoelens daarover is er een enorme boosheid naar die man toe. Als ouder hoop je dat je kind, als ze hun eigen weg gaan, volwassenen tegenkomen die het beste met hen voorhebben. Maar deze volwassene dacht alleen aan zichzelf. Volgens Jeroen is er een slechte en een goede homowereld. Hij heeft naar eigen zeggen met de slechte kennisgemaakt. Die uitspraak van Jeroen haalde de rechter ook nog tijdens de rechtzaak aan.

Het is ongelooflijk hoe iemand via internet jouw huis kan binnendringen, je kind kan beïnvloeden en manipuleren en dat je dat niet doorhebt. Of wij ons kind hiertegen hadden kunnen beschermen? Als Jeroen het ons had verteld, als hij geen computer had gehad, als wij minder goed van vertrouwen waren geweest... achteraf kun je van alles bedenken. Internet is een heel drempelverlagend medium.
Helemaal voorkomen lukt nooit, maar je kunt wel bepaalde voorwaarden scheppen om die drempel te verlagen. Dat willen we graag aan andere ouders meegeven. Natuurlijk moet je je kind in eerste instantie vertrouwen en een bepaalde vrijheid gunnen, dat blijven wij ondanks alles toch belangrijk vinden. Maar je moet als ouders wel alert blijven en kunnen ingrijpen wanneer dat nodig is. Je moet vooral niet denken dat zoiets jouw gezin niet overkomt. Dat dachten wij immers ook altijd.

Een paar tips:

• Zet de computer in een centrale ruimte en zorg dat er toezicht is.
• Geef uw kind geen webcam.
• Controleer altijd wat uw kind doet op internet. Het is een dilemma, maar controle betekent niet dat u uw kind niet vertrouwt! Beter te veel dan te weinig controle. De verleidingen op internet zijn groot en uw kind kan de consequenties en mogelijke schade van zijn acties nog niet overzien. Wees hier wel open over en leg uit waarom.
• Maak uw kind ook bewust van zijn eigen presentatie op internet. Laat uw kind u vertellen hoe hij zich profileert op internet en wijs hem erop waar mensen die kwaad willen naar zoeken. Via een profiel weten ze alles van hun slachtoffer en daarop spelen ze in: leeftijd, vrienden, muziekvoorkeuren, hobby’s, etc.
• Deze mensen zijn enorm slim en maken gebruik van sluwe tactieken waar slachtoffers: vertrouwen winnen, ontmoetingsplek bieden, manipuleren. Maak uw kind hiervan bewust, wijs ze erop dat ze niet alles moeten geloven wat ze zien, dat iemand zich bijvoorbeeld anders kan voordoen.
• Bezoek als ouders (profielen)sites: weet waar kinderen op internet mee bezig zijn.
• Het kan elk gezin overkomen. Denk niet: ‘Bij ons zijn er geen spanningen, wij kunnen alles in openheid bespreken, wij zijn veel thuis en weten wat onze kinderen doen, wie hun vrienden zijn en daardoor gebeurt zoiets niet in ons gezin.’
• Kinderen van 13, 14 jaar zijn – ook al zijn er geen signalen – wel met seksualiteit, gevoelens en relaties bezig. Praat met hen daarom tijdig over de technische én de relationele kant.
• Realiseer u dat elke puber aandacht wil.
• Benoem letterlijk alle problemen waarmee uw kind te maken kan krijgen (alcohol, roken, drugs, misbruik, seksuele geaardheid, diefstal, etc.) en geef aan dat het altijd, met al die zaken, bij u terecht kan en dat u er samen uitkomt. U bent misschien boos of verdrietig (als ouder ben je ook maar een mens), maar u houdt immers van uw kind en laat het niet in de kou staan. Denk niet dat uw kind wel weet dat het bij u terecht kan, maar benoem het ook letterlijk.
• Gaat uw kind zich anders gedragen (roken, drinken e.d.) vraag dan aan uw kind wat er speelt, informeer bij de school en controleer wat hij doet en waar hij uithangt. Volg uw instinct als u het gevoel heeft dat er iets niet in orde is en probeer achter te komen wat er aan de hand is.
• Heel belangrijk: betrek de school erbij, weet hoe het spijbelbeleid functioneert. Werkt het spijbelbeleid niet goed, zorg dan dat de school hier actie op onderneemt; bijvoorbeeld via de MR. Zorg dat de school – zodra uw kind spijbelt – u opbelt of mails zodat u meteen actie kunt ondernemen.
  
  * Monique en Jeroen heten in werkelijkheid anders.

OUDERS & COO, September 2009