| Interview Prinses Laurentien over lezen en schrijven |
|
Interview met H.K.H. Prinses Laurentien der Nederlanden. Zij richtte in 2004 Stichting Lezen & Schrijven op die zich inzet om laaggeletterdheid te voorkomen en te verminderen. Prinses Laurentien werd in 2009 door UNESCO benoemd als Speciaal Gezant Geletterdheid voor Ontwikkeling. Laurentien van Oranje schreef 2 kinderboeken: Mr Finney en de wereld op zijn kop en Mr Finney en de andere kant van het water. Beiden ook verkrijgbaar in luisterboek voorgelezen door Willem Nijholt. ‘Ik geloof in de nieuwsgierigheid van kinderen’ Er zijn veel initiatieven om kinderen aan het lezen en schrijven te krijgen, zoals de jaarlijkse Kinderboekenweek, Nationale Voorleeswedstrijd en de Week van de Alfabetisering. Waarom is al die aandacht nodig als elk kind naar school gaat en daar leert lezen en schrijven? We vroegen het Prinses Laurentien, initiatiefnemer van Stichting Lezen & Schrijven en bekend vanwege haar strijd tegen laaggeletterdheid. Een probleem van 1,5 miljoen volwassenen, maar ook van veel kinderen. “Ouders en school hebben elk hun eigen rol om de nieuwsgierigheid van kinderen te prikkelen.” ”Dagelijks een kwartiertje voorlezen is een moment van rust samen met je kind”, zegt Prinses Laurentien, bestuursvoorzitter van Stichting Lezen & Schrijven. Zelf begon ze al heel vroeg haar kinderen Eloise, Claus-Casimir en Leonore voor te lezen. “Kinderen beleven plezier aan voorlezen en het stimuleert hun zelfvertrouwen.” Taalverwerving begint met praten. “Jonge ouders doen er daarom goed aan om veel met kinderen te praten en alles te benoemen”, zegt de prinses. Ze gelooft sterk in investeren in taalverwerving in de voorschoolse periode. Daar horen wat haar betreft vanaf het begin boekjes bij. “Ik moest zelf wel iets overwinnen om met een kind van een paar maanden te gaan zitten met een boekje voor me. Toch is het goed als een kind vroeg in de ontwikkeling leert om het horen van woorden te combineren met een object, met geschreven woorden. Dat zijn in het begin misschien een paar eenvoudige woordjes als ‘bloem’. Later kun je dat uitbreiden zodat letters deel van hun gezichtsveld worden.” Aandacht thuis Zo simpel is het in de ogen van Prinses Laurentien. “En tegelijkertijd ook moeilijk”, zegt ze er meteen achteraan. ‘Veel mensen nemen de taalontwikkeling van hun kinderen voor lief. Dat gebeurt niet opzettelijk, ouders hebben het beste met hun kind voor. Toch is het een obstakel, want thuis bezig zijn met taal en voorlezen is erg belangrijk. Veel ouders denken: het gebeurt wel op school.” Maar, ongeveer 15% van de 15-jarigen is laaggeletterd en een kwart van de leerlingen verlaat groep 8 met een leesachterstand van 2 jaar. “Dat heeft alles te maken met de aandacht die er thuis is voor taal”, zegt Prinses Laurentien. Taalspelletjes “Er moet een wisselwerking zijn tussen school en thuis, elk heeft zijn eigen rol. Voor kinderen is belangrijk dat er een vloeiende beweging is tussen wat er thuis en op school gebeurt. Maak de belevenissen op school tot onderwerp van gesprek en betrek taal daar spelenderwijs bij. Prikkel de nieuwsgierigheid en het inlevingsvermogen van je kinderen. Verzin leuke taalspelletjes, dan beklijft het beter. Je hoeft hun fantasie alleen maar aan te raken, dan gaat het stromen.” “Speel aan tafel bijvoorbeeld met gezegden als ‘Daar komt de aap uit de mouw’. Alle kinderen vinden apen leuk. Als je dat beeldend brengt ontstaat vanzelf een miniverhaal. Voor schrijven geldt hetzelfde. Een grote woordenschat krijg je door doen, doen, doen. Als je spelenderwijs hun woordenschat vergroot stimuleer je hun zelfvertrouwen. Zo komen ze in een positieve spiraal. Eloise begon eens spontaan alle ‘a’s’ in te kleuren van een conceptdocument van mij dat op tafel lag, daarna alle ‘e’s’ in een ander kleurtje. ‘Mooi schilderij hè mama?’, zei ze.” Zwembroek vergeten? Niet alle kinderen krijgen thuis zo’n taalbad. Laaggeletterdheid is in sommige gevallen een generationeel probleem, erkent Prinses Laurentien. Ze ziet hier een taak voor leerkrachten. “Als een kind zonder zwembroek op school komt terwijl je een briefje hebt meegegeven waarop staat dat er die dag zwemles is, word dan niet meteen boos op het kind dat zijn zwembroek is ‘vergeten’. Misschien kunnen zijn ouders het briefje niet lezen. Als een kind geen huiswerk maakt, bedenk dan dat er thuis misschien niemand is die hem kan helpen om zijn huiswerk te maken. Ik ken een school waar ze taallessen aan ouders gingen geven. Ze beseften dat kinderen daardoor beter gaan presteren en zij als leerkrachten beter met ouders kunnen communiceren.” ’Dat staat er helemaal niet…’ Lezen en schrijven zijn basisvaardigheden die je in de huidige digitale samenleving gewoon nodig hebt om mee te kunnen doen. Veel laaggeletterden schamen zich en zijn heel creatief om zich staande te houden, merkte Prinses Laurentien in gesprekken met laaggeletterden. Ze vroeg hen wat ze het meest confronterend vinden. Heel vaak waren dat pijnlijke interacties met kinderen. “Ouders kunnen voor kinderen tot een jaar of 5 hun taalachterstand nog wel verbergen door hun eigen verhaal te fantaseren bij de illustraties in een kinderboek. Maar er komt een moment waarop kinderen hen corrigeren. De behoefte om hun kinderen iets mee te kunnen geven motiveert mensen vaak om beter te leren lezen en schrijven.” Helden “Het zijn voor mij helden,” zegt Prinses Laurentien met een knipoog naar het thema van de Kinderboekenweek dit jaar: ‘Superhelden’. “Als het lukt om op latere leeftijd het lezen en schrijven onder de knie te krijgen groeit het zelfvertrouwen enorm. Ik hoop daarom dat dit ouders stimuleert om geletterdheid van jongeren nu niet voor lief te nemen.” Blijven jongens achter? Geloof in de mens en in wat mensen kunnen staat centraal in het leven van de prinses: “Kinderen hebben een inherente nieuwsgierigheid. Ze hebben alles in zich. Je hoeft het alleen maar aan te raken. We moeten vertrouwen op wat kinderen in zich hebben.” Uit onderzoek (Pisa, 2009) bleek dat meisjes beter lezen en dat meer jongens dan meisjes laaggeletterd zijn. Zijn jongens dan minder nieuwsgierig dan meisjes? “Jongens zijn vaak wat onrustiger en minder geconcentreerd dan meisjes. Het kan zijn dat ze daardoor minder plezier hebben in lezen en dat het meer moeite kost om hen te stimuleren. Misschien moet je bij jongens wat meer je best doen om hun nieuwsgierigheid te prikkelen en in goede banen te leiden.” Lezen in de vakantie Bij volwassen zijn de verhouding precies andersom, blijkt uit internationaal onderzoek. “Je moet je taalvaardigheid wel bijhouden. Bij mannen gebeurt dat kennelijk meer dan bij vrouwen”, vermoedt Prinses Laurentien. “Bijhouden van taalvaardigheid is ook voor kinderen belangrijk. Bijvoorbeeld in de vakanties met ze blijven lezen en voorlezen. In die periode gebeurt er niets op school.” Eloise, Claus-Casimir en Leonore gaan vlak voor de vakantie een hele middag op stap om boeken te kopen. “Ik ga dan mee en help met uitzoeken.” In de volle tas waarmee ze thuis komen zitten niet alleen boeken met serieuze thema’s. Stripboeken of sprookjes mogen ook mee op vakantie. Boeken, boeken en nog eens boeken Prinses Laurentien kan over boeken praten waarbij je gaat watertanden. Heeft ze de passie voor taal en de leeshonger van thuis meegekregen? “Ik had als kind veel boeken en er lagen bij ons thuis allerlei kranten, uit eigen land en internationaal. Daarover gingen ook vaak de gesprekken aan tafel. Met Kerst lagen er alleen maar boeken onder de boom. Mijn favorieten als kind waren De koe die in het water viel, Het huis waar Keesje woont, Pluk van de Petteflet en later de boeken van Jan Terlouw en Tonke Dragt.” ’Laat dat boek maar liggen…’ In haar eigen gezin groeit de interesse voor boeken mee met de leeftijd van de kinderen. Nijntje en De Gruffalo zijn ze ontgroeid, Paul van Loon en Sieb Posthuma zijn volop favoriet. In de boekenkast van Leonore staan boeken over elfjes en sprookjes en Claus-Casimir leest graag in een kinderencyclopedie of in het Van Dale woordenboek voor kinderen. En dan natuurlijk dagelijks een moment rust om voor te lezen. Liefst doen de prinses en haar man Prins Constantijn dat zelf. “Als we er niet zijn leest de au-pair voor. Eloise leest af en toe haar jongere zusje voor, heel leuk om te zien. Ik lees nu voor uit Een brief voor de Koning van Tonke Dragt. Als ik er niet ben zeg ik: ‘Laat dat boek maar liggen, dat wil ik zelf met ze lezen’.” Een boek is een anker Achter haar passie voor taal en de bestrijding van laaggeletterdheid schuilt een visie die Prinses Laurentien herkent in de stroming in het onderwijs die Duurzaam Leren heet. De Stichting Duurzaam Leren, www.duurzaamleren.org wil kinderen via onderwijs leren om bij te dragen aan een wereld die voor iedereen de moeite waard is om in te leven, zowel voor huidige als voor toekomstige generaties. Vanuit die visie schreef ze ook zelf 2 kinderboeken over Mr Finney. Beide boeken gaan over hoe mensen omgaan met de aarde. Het gaat haar er niet om dat een boek belerend is: “Met mijn boeken probeer ik de nieuwsgierigheid van kinderen te prikkelen en hen in staat te stellen om vanuit hun perspectief een eigen verhaal te maken over de grote problemen in de wereld. Een boek is een anker voor kinderen om met volwassenen te kunnen praten.” Goed voor jezelf, anderen en je omgeving “Het gaat er als mens om”, filosofeert Prinses Laurentien, “dat je goed bent voor jezelf, goed voor anderen en goed voor je omgeving. Daar draait alles om in het leven. Ouders kunnen hun kind prikkelen met taal, boeken, gesprekken aan tafel of tijdens een genietmoment van samen lezen voor het slapen gaan.” “Het mooie is dat taalverwerving ’s nachts doorgaat. Je hersenen gooien weg wat niet van belang is en houden vast wat wel belangrijk is. Kinderen vinden het leuk om steeds dezelfde verhalen te lezen. Er komen dan allerlei dingen voorbij waarbij ze enthousiast uitroepen ‘Dat weet ik’. Dat is goed voor hun zelfvertrouwen. Vooral als je hen de kans geeft om te vertellen wat ze zich herinneren. Al lezend ontwikkelen kinderen ook hun empathisch vermogen, ze leren zich verplaatsen in allerlei mensen en situaties.” Ze vervolgt met passie: “Voorlezen is 100% werken aan de toekomst van je kind op een heel natuurlijke manier. Heb je als ouder echt geen tijd om elke dag een kwartier voor te lezen, neem dat dan niet voor lief. Misschien heb je wel tijd om 10 minuten voor te lezen!” OUDERS & COO wordt door Stichting Lezen & Schrijven getraind in het herkennen van laaggeletterdheid bij ouders. In ons FOCUS-programma trainen wij vervolgens weer leerkrachten. Meer weten? Bel ons via 0343 513434 of mail naar Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. . Deze webtekst hoort bij een artikel over het thema ‘Lezen en schrijven’ in OUDERS & COO Magazine 3 2011. U kunt dit leuke magazine voor ouders van schoolgaande kinderen ontvangen via de button ‘Bestellen’. Een abonnement nemen op OUDERS & COO Magazine voor de school kan ook, dan ontvangt uw school dit leuke tijdschrift 4x per jaar voor alle ouders . |
